اهدای عضو پس از مرگ، یکی از زیباترین جلوههای انساندوستی در ایران است که نهتنها جان هزاران بیمار نیازمند را نجات میدهد، بلکه از نظر قانونی و شرعی نیز چارچوب مشخصی برای آن تعریف شده است. از این رو در تقویم رسمی کشور، روزی به نام «اهدای عضو» نامگذاری شده تا اهمیت این فرهنگ والا بیش از پیش به جامعه یادآوری شود. اما این اقدام ارزشمند ابعاد حقوقی، اخلاقی و شرعی ویژهای دارد که آگاهی از آن برای هر فردی که قصد پر کردن فرم اهدای عضو را دارد، ضروری است. از این رو در ادامه با عباس شفیعی وکیل پایه یک دادگستری مشهد همراه شوید تا درباره اهدای عضو پس از مرگ در ایران بیشتر بدانید.
جایگاه شرعی اهدای عضو در فقه شیعه
فقه شیعه با توجه به فتاوای مراجع مختلف، اهدای عضو را در شرایطی خاص مجاز دانسته است. اهدا از شخص زنده تنها در صورتی امکانپذیر است که رضایت کامل و آگاهی از عواقب وجود داشته باشد. در مورد فرد فوتشده نیز رضایت قبلی متوفی یا اجازه خانواده شرط اصلی است.
مراجع بزرگی همچون آیتالله خامنهای، آیتالله سیستانی و آیتالله مکارم شیرازی، اهدای عضو پس از مرگ مغزی را مجاز میدانند، به شرطی که رضایت اولیای دم یا خود فرد در زمان حیات وجود داشته باشد. بنابراین، از منظر شرعی، اهدای عضو نهتنها اشکالی ندارد بلکه میتواند عملی خیرخواهانه و ارزشمند باشد.
شما همراهان گرامی می توانید از طریق شماره های موجود در سایت ۰۹۱۵۲۰۳۲۰۰۲ و ۲۰۰۶ ۷۶۰ ۰۵۱۳با عباس شفیعی وکیل پایه یک دادگستری مشهد تماس حاصل نمایید.
روند حقوقی اهدای عضو در ایران
قانون اهدای عضو نخستین بار در سال ۱۳۷۹ تصویب شد و تاکنون چند بار بازبینی گردیده است. بر اساس این قانون، دو حالت اصلی برای اهدای عضو وجود دارد:
- اهدای عضو از زنده: در شرایط خاص، مانند اهدای کلیه یا مغز استخوان، افراد میتوانند بخشی از بدن خود را اهدا کنند. این امر نیازمند رضایتنامه رسمی، نظارت پزشکی و رعایت کامل اصول قانونی است. هرگونه اجبار، فشار یا انگیزه مالی در این فرایند ممنوع بوده و میتواند مصداق «معامله با بدن انسان» محسوب شود.
- اهدای عضو پس از مرگ: در صورت تشخیص مرگ مغزی یا قلبی توسط تیم پزشکی و تأیید کمیتههای مربوطه، با رضایت خانواده یا رضایتنامه رسمی متوفی، فرایند اهدای عضو آغاز میشود. اعضای قابل اهدا شامل قلب، کلیه، کبد، ریه، پانکراس و همچنین بافتهایی مانند قرنیه، پوست و استخوان هستند.
دکتر عباس شفیعی، وکیل پایه یک مشهد در تحلیلهای حقوقی خود تأکید میکند که شناخت قوانین مرتبط با اهدای عضو برای جلوگیری از بروز اختلافات خانوادگی یا حقوقی بسیار اهمیت دارد. او معتقد است اطلاعرسانی صحیح میتواند نقش بسزایی در افزایش اعتماد عمومی و گسترش این فرهنگ ایفا کند.
دریافت کارت اهدای عضو
هر فرد بالغ میتواند در زمان حیات خود، با مراجعه به سامانه رسمی اهدای عضو ثبتنام کرده و کارت اهدای عضو دریافت کند. این کارت، بیانگر اراده فرد است و در تصمیمگیری خانواده نقش مهمی دارد. البته باید توجه داشت که کارت بهتنهایی الزامآور نیست و همچنان خانواده فرد فوتشده میتوانند تصمیم نهایی را بگیرند.
امکان لغو کارت اهدای عضو
افرادی که کارت اهدای عضو دریافت کردهاند، در هر زمان قادر به لغو آن هستند. تنها کافی است درخواست خود را از طریق همان سامانه یا مراکز مرتبط ارائه دهند. این انعطافپذیری، نشان میدهد که قانونگذار و مراجع مسئول به آزادی اراده افراد احترام میگذارند.
فرآیند اهدای عضو چگونه انجام میشود؟
در صورت وقوع مرگ مغزی، پس از اخذ تأییدات پزشکی و رضایت خانواده، تیمهای تخصصی اقدام به برداشت اعضای حیاتی میکنند. سرعت عمل در این مرحله بسیار مهم است؛ چرا که بقای عضو برای پیوند به بیمار نیازمند، زمان محدودی دارد. در این روند، خانواده متوفی نقشی مهمی دارند و تصمیم آنها میتواند سرنوشت چندین بیمار را تغییر دهد.
نگاه جامعه به اهدای عضو
فرهنگسازی یکی از مهمترین عوامل در گسترش اهدای عضو است. هنوز هم بسیاری از خانوادهها به دلیل ناآگاهی یا باورهای فرهنگی و مذهبی، با این موضوع مخالفت میکنند. اما با توجه به تأکید مراجع تقلید بر مشروع بودن این اقدام و همچنین حمایت قانونی، اهدای عضو میتواند بهعنوان یکی از مهمترین اقدامات خیرخواهانه در جامعه شناخته شود.
نتیجهگیری
اهدای عضو، اقدامی انساندوستانه است که میتواند جان بیماران زیادی را نجات دهد. از منظر شرعی، این کار مشروع و پسندیده بوده و از دیدگاه قانونی نیز در چارچوبهای مشخصی تعریف شده است. هر فرد میتواند با دریافت کارت اهدای عضو، تصمیم خود را برای کمک به بیماران نیازمند اعلام کند.
نقش وکلا و متخصصان حقوقی مانند دکتر عباس شفیعی در تبیین جنبههای قانونی این موضوع بسیار پررنگ است و میتواند به افزایش آگاهی و اطمینان خاطر خانوادهها کمک کند. در نهایت، با توسعه فرهنگ اهدای عضو، جامعه میتواند شاهد افزایش امید به زندگی در میان بیماران و ارتقای همبستگی اجتماعی باشد.
