تعریف دیه:
دیه مقدر، مال معینی است که در شرع اسلام به سبب جنایت غیرعمدی بر نفس، عضو یا منفعت، یا جنایت عمدی در مواردی که به هر جهتی قصاص ندارد، مقرر شده است. این تعریف به ( استناد به ماده ۴۴۸ قانون مجازات اسلامی مصوب ۰۱/۰۲/۱۳۹۲) می باشد. در پرداخت دیه تفاوتی بین شخص مقصر یا آسیب دیده وجود ندارد و هرگونه صدمه به هر میزان که باشد در قالب دیه یا ارش قابل پرداخت به شخص ثالث خواهد بود.
تعریف ارش
ارش، دیه غیرمقدر است که میزان آن در شرع تعیین نشده است و دادگاه با لحاظ نوع و کیفیت جنایت و تأثیر آن بر سلامت مجنیٌ علیه و میزان خسارت وارده با در نظر گرفتن دیه مقدر و با جلب نظر کارشناس میزان آن را تعیین میکند. مقررات دیه مقدر در مورد ارش نیز جریان دارد مگر اینکه در این قانون ترتیب دیگری مقرر شود. این تعریف به ( استناد به ماده ۴۴۹ قانون مجازات اسلامی مصوب ۰۱/۰۲/۱۳۹۲) میباشد.
محاسبه میزان دیه چگونه انجام میشود؟
دیه هر سال در ابتدای هر سال از سوی قوه قضائیه محاسبه میشود. معیار محاسبه دیه بر اساس قیمت شتر، اسب، گاو و حتی سکه نقره رایج می باشد که البته به طور معمول بر اساس قیمت ۱۰۰ شتر در پایان هر سال اعلام میشود.
بیمه شخص ثالث
بر اساس قانون بیمه اجباری مسئولیت مدنی دارندگان وسایل نقلیه موتوری زمینی در مقابل شخص ثالث تمامی وسایل نقلیه باید بیمه شخص ثالث داشته باشند. در ماده یک این قانون چنین آمده است:
“کلیه دارندگان وسایل نقلیه موتوری زمینی و انواع یدک و تریلر متصل به وسایل مزبور و قطارهای راه آهن اعم از اینکه اشخاص حقیقی یا حقوقی باشند مسئول جبران خسارات بدنی و مالی هستند که در اثر حوادث وسایل نقلیه مزبور یا محمولات آن ها به اشخاص ثالث وارد شود و موظفند بیمه شخص ثالث را تهیه نمایند.”
علت نامگذاری این بیمه، تعامل سه طرفه در این بیمه است.
در بیمه شخص ثالث، مالک وسیله نقلیه شخص اول به شمار می آید (که در اکثر بیمه نامه ها تحت عنوان بیمه گزار شناخته می شود)، شخص ثانی شرکت بیمه است که متعهد به جبران هزینه ها طبق قرارداد است (که در بیمه نامه با عنوان بیمه گر درج می شود) و در نهایت شخص ثالث فرد زیان دیده در حوادث رانندگی است (که منظور غیر از راننده مقصر است.)
بطور مثال فرض کنید در سانحه ی رانندگی تمامی اشخاص خسارت جانی و مالی میبینند.در این صورت تمامی اشخاصی که در یک حادثه تصادف، زیان مالی و جانی می بینند، تحت پوشش بیمه شخص ثالث قرار می گیرند و این بیمه هزینه های مربوط به درمان، فوت و خسارات وارد شده به اموال را جبران می کند. در اینگونه اتفاقات راننده مقصر هم می تواند از مزایای بیمه حوادث راننده که شاخه ای جدید از بیمه شخص ثالث به شمار می آید استفاده کند.
باید توجه داشت که بیمه حوادث راننده فقط و فقط زیان های جانی را به عهده می گیرد و در مقابل زیان های مالی هیچ گونه مسئولیتی ندارد.
این نوع از بیمه را میتوان از تمامی شرکتهای بیمه خریداری کرد. ممکن است کیفیت ارائه خدمات در این شرکتها بر اساس سیاست کاری متفاوت باشد اما هزینه های تعیین شده برای این نوع بیمه تقریبا در تمامی شرکت ها یکسان هستند.
بیمه سرنشین
بیمه حوادث سرنشین در واقع پوششی از بیمه شخص ثالث است. پوشش بیمه حوادث سرنشین پرداخت خسارات جانی به بیمه گزار یا همان راننده مقصر را انجام می دهد. به عبارت دیگر الزامی بودن بیمه شخص ثالث و خرید اجباری آن به منزله ی خرید بیمه حوادث سرنشین است و اگر بیمه گزار آن را تهیه نکند از لحاظ قانونی اجازه رانندگی ندارد و در صورت عدم رعایت، مرتکب جرم شده است.
بیمه حوادث سرنشین تنها به راننده مقصری که دارای بیمه است خسارت پرداخت می کند. پرداخت غرامت به سرنشینان خودرو به عهده بیمه شخص ثالث است. در واقع پرداخت غرامت هر شخصی که در اثر عمل راننده مقصر دچار خسارت شود به عهده بیمه شخص ثالث است و غرامت راننده مقصر از پوشش حوادث سرنشین پرداخت می شود.
بیمه حوادث سرنشین بابت پرداخت خسارات مالی به بیمه گزار هیچ تعهدی ندارد. تنها پوششی که در بیمه حوادث سرنشین وجود دارد، پوشش خسارت جانی راننده مقصر است که در صورت فوت، مبلغ دیه در آن ماه و در صورت آسیب های جانی دیگر غرامت معادل آن به بیمه گزار و یا خانواده او پرداخت می شود. خسارات مالی مانند خساراتی که به خودروی بیمه گزار وارد شده است در صورت مقصر بودن بیمه گزار توسط بیمه بدنه قابل جبران است.
بیمه بدنه
یکی از انواع بیمه ای که به یک خودروی نقلیه تعلق میگیرد، بیمه ی بدنه است.این نوع از بیمه کاملا اختیاری است.
بیمه گذار با پرداخت مبلغ مشخصی به عنوان بیمه بدنه به شرکت بیمه ،خودرو و یا وسیله نقلیه ی خود را در برابر خطرات احتمالی بیمه کند.
خطرات تحت پوشش بیمه بدنه به دو دسته خطرات اصلی و فرعی تقسیم می شوند:
خطرات اصلی مانند سرقت کلی، خساراتی که حین نجات و انتقال خودرو به آن وارد می شود، رخ دادن حادثه برای اتومبیل، خساراتی که با رخ دادن حوادث آتش سوزی، انفجار، صاعقه به وسیله نقلیه بیمه شده و یا وسایل یدکی همراه آن وارد می شود و خسارت های وارده به لاستیک و چرخ های موضوع بیمه شده، می باشد.
بیمه گذاران میتوانند با پرداخت حق بیمه ی بیشتری به شرکت بیمه، از پوشش های اضافی (خطرات فرعی) زیر بهره مند شوند:
جبران خسار ت وسیله نقلیه در برابر حوادث طبیعی مانند سیل، زلزله و فوران آتش فشان
سرقت لوازم و قطعات خودرو
پاشش رنگ و اسید بر روی خودرو
شکست شیشه
پرداخت هزینه ایاب وذهاب
نوسانات بازار
خسارات وارد شده بر بدنه خودرو بر اثر کشیده شدن میخ و یا اشیای نوک تیز
خسارت های ناشی از کاهش ارزش خودرو
هزینه توقف خودرو در زمان بروز حادثه
پوشش حذف استهلاک
پوشش حذف فرانشیز
خسارت های وارد شده به خودرو خارج از مرز های کشور
خسارت های وارد شده بر بدنه خودرو بر اثر آزمایش سرعت و حمل مواد منفجره.
نرخ پایه بیمه بدنه خودرو، براساس ارزش خودرو ارائه می شود. به این معنی که هر چه ارزش خودروی شما بیشتر باشد، قیمت بیمه بدنه آن نیز بیشتر خواهد شد. حق بیمه بدنه برخلاف بیمه شخص ثالث مقدار و نرخ پایه مشخصی ندارد و براساس انتخاب پوشش های مختلف توسط شخص بیمه گذار و تخفیف های متفاوتی که شرکت های بیمه بر آن اعمال می کنند، متغیر می باشد.
بیمه بدنه نیز مانند سایر بیمه نامه ها دارای استثنائاتی می باشد که هر بیمه گذاری باید از شرایط عمومی بیمه بدنه خود آگاه باشد، تا بتوانید در انتخاب مناسب ترین بیمه بدنه آگاهانه خرید نمایید.
خسارات زیر شامل پوشش بیمه بدنه نمی شود:
خسارات ناشی از انفجار های هسته ای
خسارت هایی که در اثر جنگ و شورش و یا اعتصاب و حمله وارد می شود.
خسارات عمدی که توسط بیمه گذار، ذینفع و یا خود راننده به خودرو وارد شود.
خسارت هایی که در اثر مصرف برخی از مواد از جمله مواد روان گردان و مخدر و یا حتی از مشروبات الکلی اتفاق بیافتد.
خسارت هایی که در حوادثی از قبیل فرار از پلیس به خودرو وارد شود، البته اگر در زمان فرار بدون اجازه مالک خودرو اتفاق بیافتد، می تواند از پوشش بیمه بدنه خود استفاده کند.
خسارات حوادثی که در اثر رانندگی بدون گواهینامه و یا حتی اگر حوادثی در اثر رانندگی با گواهینامه نامرتبط باشد و یا حتی گواهینامه باطل شده باشد، بیمه بدنه این خسارات را پوشش نمی دهد.
همه خساراتی که در اثر بکسل کردن وسیله نقلیه به خودروی دیگر به خودرو وارد شود، جبران خسارات بر اساس بیمه نامه های مربوط به خودروهای بکسل و اصول و مقررات ایمنی آن ها پرداخت می شود.
خسارت هایی که در اثر حمل تعداد مسافر و یا بار بیش از ظرفیت به خودرو وارد شود.
طبق امارهای ارائه شده پرفروش ترین بیمه بدنه در ایران ،بیمه ایران میباشد.
نکته :حالت خاصی از تصادف وجود دارد و آن تصادف با یک جسم مثل درخت،جدول و … میباشد. در این صورت برای دریافت خسارت نیاز به کروکی و برگه گزارش پلیس است و در این نوع حادثه فقط بیمه بدنه برای بیمه گذار جبران خسارت می کند و خسارت بیمه شخص ثالث هیچگونه خسارتی پرداخت نخواهد کرد.
طبق تعاریف فقهی، زمانی که فردی به هر دلیلی سبب کشتن انسانی یا نقص عضو وی شود مبلغی تحت عنوان خون بها یا دیه به بازماندگان وی تعلق می گیرد. میزان دیه در ادیان متفاوت است. اما در پیش از اسلام تاکنون اگر با شرایط بالا به فرد دیه تعلق بگیرد و در ماه های خاص ( چهار ماه قمری ذی القعده، ذیالحجه، محرم و رجب) که ماههای حرام هستند دیه افزایش می یابد. در زمستان ۱۳۴۷ با نظر شورای ملی و به دنبال آن مجلس سنا قانون بیمه شخص ثالث وضع شد. این قانون از فروردین ۱۳۴۸ اجرا شد.
در ماده یک این قانون چنین آمده: “کلیه دارندگان وسایل نقلیه موتوری زمینی و انواع یدک و تریلر متصل به وسایل مزبور و قطارهای راه آهن اعم از اینکه اشخاص حقیقی یا حقوقی باشند مسؤول جبران خسارات بدنی و مالی هستند که در اثر حوادث وسایل نقلیه مزبور یا محمولات آنها به اشخاص ثالث وارد شود و مکلفند مسئولیت خود را از این جهت…بیمه نمایند” از نام این بیمه می توان پی برد که یکی از بیمه های مسئولیت است. به طور خلاصه باید گفت بیمه شخص ثالث نوعی تاوان در برابر خطرات و حوادث احتمالی هنگام استفاده از وسایل نقلیه می باشد. و در سه نوع بخش بندی می شود:
بیمه ثالث یا همان شخص ثالث: که در این بیمه خسارات به دو نوع جانی و مالی تقسیم می شود.
خسارات مالی در بیمه ثالث: آسیب و ضرر هایی به جهت حوادث احاطه شده که به شخص ثالث وارد می شود.
تبصره ۱: کلیه اشخاصی که به سبب حوادث وسایل نقلیه موضوع قانون بیمه شخص ثالث دچار زیانهای بدنی و مالی شوند به استثنای راننده مسبب حادثه از لحاظ این قانون ثالث تلقی میشود.
خسارات بدنی در بیمه ثالث: هرگونه دیه یا تاوان که صدمه زده باشد، و سبب شکستگی، نقص عضو، از کار افتادگی( جزئی یا کلی_ موقت و دائم) یا فوت شخص ثالث به جهت حوادث مشمول بیمه شده باشد.
تبصره ۲: خسارتهای یاد شده با توجه به مدارک و مستندات پرونده خسارتی و آرای صادره توسط دادگاهها و تا سقف تعهدهای خریداری شده و مندرج در کارتهای بیمهنامه ثالث قابل جبران است.
تبصره ۳: در بیمه ثالث تعهدات جانی فوت و نقص عضو کامل هر نفر در هر سال بر اساس مصوبات قوه قضائیه که بر مبنای معادل حداقل ریالی یک دیه مرد مسلمان در ماههای حرام میباشد و بر اساس ارزانترین نوع دیه که همان شتر است در ماههای عادی ۱۰۰ نفر شتر و چنانچه حادثه و فوت هر دو در ماه حرام باشد سقف دیه کامل یک مرد مسلمان از ۱۰۰ نفر شتر به ۱/۳ یعنی (۱۳۳ نفر شتر) افزایش مییابد. ماههای حرام عبارتند از: (محرم، رجب، ذیغده، ذیحجه)
تبصره ۴: بیمه ثالث تعهد مالی: حداقل ۲/۵% دیه یک مرد مسلمان در ماه حرام میباشد.
